De materialen in het kort
| Materiaal | Sterkte | Afwerking | Vocht | Prijs | Typisch voor |
|---|---|---|---|---|---|
| Multiplex | Hoog, stijf | Nette rand mogelijk, heeft nerf | Redelijk tot goed (soortafhankelijk) | Hoog | Kasten, meubels, zichtbaar werk |
| MDF | Gemiddeld | Egaal, glad, ideaal om te lakken | Gevoelig (tenzij vochtwerend) | Gemiddeld | Gelakte fronten, lijsten, binnenwerk |
| Spaanplaat | Lager | Ruw, meestal afgewerkt als melamine | Gevoelig (tenzij vochtwerend) | Laag | Goedkope kasten, niet zichtbaar werk |
| Melamine / meubelpaneel | Lager tot gemiddeld | Kant-en-klaar wit of houtdecor | Decorlaag helpt, kern blijft gevoelig | Gemiddeld | Kastinterieur, legplanken |
| OSB | Hoog (constructief) | Grof, industriële look | Gevoelig (tenzij vochtwerend) | Laag | Beplating, constructie, stoere look |
| Hardboard | Dun, stijf in het vlak | Eén gladde zijde | Gevoelig | Laag | Achterwanden, ladebodems |
| Underlayment | Hoog | Vlak, fijn oppervlak | Goed | Gemiddeld | Ondervloeren, vlakke ondergrond |
| Betonplex | Hoog | Gladde, waterdichte filmlaag | Zeer goed | Hoog | Mallen, werkbladen, buiten |
Hieronder per materiaal kort waar het sterk in is en waar je op moet letten.
Multiplex
Multiplex bestaat uit dunne fineerlagen die kruislings op elkaar zijn verlijmd. Daardoor is het sterk, stijf en houdt het schroeven goed vast. Berken multiplex heeft een mooie, dichte rand die je onafgewerkt kunt laten zien, populair voor zichtbaar meubelwerk. Let op: multiplex heeft een nerf op de buitenlaag, dus voor een strak geheel zet je zichtbare delen in dezelfde richting. De vochtbestendigheid hangt af van de lijm en houtsoort (okoumé en vuren zijn er ook in waterbestendige uitvoering).
MDF
MDF is geperst houtvezel: egaal, zonder nerf en kaarsrecht. Het laat zich prachtig frezen, profileren en lakken, dus voor gladde gespoten fronten en sierlijsten is het de favoriet. Nadelen: het is zwaar, de randen zijn poreus (kantenband of grondverf nodig) en gewone MDF zwelt op bij vocht. In badkamer of keuken kies je vochtwerend MDF (vaak groen gekleurd).
Spaanplaat en melamine (meubelpaneel)
Spaanplaat is geperste houtsnippers: goedkoop en prima vlak, maar minder sterk en gevoelig voor vocht. Je ziet het zelden kaal; meestal zit er een decorlaag op. Dat heet dan gemelamineerd, of als kant-en-klare plaat een meubelpaneel. Die laag is direct afgewerkt (wit of houtdecor), krasvast en hoeft niet gelakt te worden, ideaal voor kastinterieur en legplanken. De kern blijft vochtgevoelig, dus houd zaagranden netjes en band ze af.
OSB
OSB (oriented strand board) is opgebouwd uit grote, gerichte houtspanen. Het is constructief sterk en goedkoop, met een herkenbare ruige look die sommigen juist bewust gebruiken voor een industrieel interieur. Voor zichtbaar fijn meubelwerk is het minder geschikt; voor beplating, ondergronden en stoere kasten uitstekend.
Hardboard, underlayment en betonplex
Hardboard (board) is dun en hard met één gladde kant, perfect voor achterwanden van kasten en ladebodems. Underlayment is een vlakke, vochtbestendige plaat voor ondervloeren. Betonplex heeft een gladde, waterdichte filmlaag; oorspronkelijk voor betonbekisting, maar ook fijn voor robuuste werkbladen en buitenklussen.
Welke kies je voor…
- Een kast of meubel – 18 mm multiplex of gemelamineerde spaanplaat voor de romp; 6 mm hardboard of multiplex voor de achterwand.
- Gladde, gelakte deuren of fronten – MDF, eventueel vochtwerend in natte ruimtes.
- Legplanken – 18 mm voor brede planken (tegen doorbuigen), 12 mm kan voor korte overspanningen.
- Een werkblad of klustafel – multiplex of betonplex; betonplex is goed afneembaar.
- Vocht of buiten – waterbestendig multiplex, underlayment of betonplex; nooit gewone MDF of spaanplaat.
- Budget en onzichtbaar – spaanplaat of OSB.
Welke dikte?
Als vuistregel:
- 18 mm – romp en legplanken van kasten, werkbladen.
- 12 mm – lichtere kastjes en korte legplanken.
- 6 mm – achterwanden en ladebodems.
- 3 tot 4 mm – hardboard achterwanden en dunne tussenschotjes.
Vergelijk meteen echte platen en prijzen. In de gratis tool van Zaaglab kies je je plaatmateriaal uit een doorzoekbare catalogus van echt verkochte platen bij Gamma, Praxis, Hornbach, Karwei en Hubo, met formaat, dikte en een prijsindicatie per winkel. Vul je onderdelen in en je krijgt direct een zaagschema met zo min mogelijk afval. Prijzen zijn een indicatie; controleer ze altijd bij de winkel.
Van keuze naar zaagschema
Heb je je materiaal gekozen? Zet je onderdelen dan in een zaaglijst en bereken hoeveel platen je nodig hebt. Laat je zagen bij de bouwmarkt? Lees dan hoe je hout op maat laat zagen en welke zaagvolgorde handig is.
Veelgestelde vragen
Wat is sterker: multiplex of MDF?
Multiplex is sterker en stijver en houdt schroeven beter vast; MDF is egaal en ideaal om te lakken maar zwaarder en vochtgevoeliger. Dragend of zichtbaar: multiplex. Gladde gelakte fronten: MDF.
Welk plaatmateriaal is het goedkoopst?
Meestal spaanplaat, daarna OSB. Gemelamineerd meubelpaneel is iets duurder maar al afgewerkt. Multiplex (zeker berken) is het duurst.
Welk plaatmateriaal kan tegen vocht?
Gewone MDF en spaanplaat niet. Kies vochtwerend MDF/spaanplaat, of beter multiplex, underlayment of betonplex. Buiten: waterbestendig multiplex of betonplex.
Welke dikte plaatmateriaal voor een kast?
18 mm voor romp en legplanken, 12 mm voor lichte kastjes, 6 mm of 3 tot 4 mm hardboard voor achterwanden en ladebodems.