Hoe werkt een lade zonder geleider?
Bij een lade met houten geleiding draagt de ladebodem de lade. De bodem ligt onder de bak en steekt links en rechts een paar millimeter uit. Die uitstekende randen lopen in een sleuf in de wand van de kast. De bak zelf raakt de wand niet. Bosch noemt twee houten oplossingen voor een lade zonder beslag: houten latten, of een gefreesde groef als geleiding (Bosch DIY).
Er zijn twee manieren om die sleuf te maken:
- Latjes: je zet twee stroken dunne plaat op de wand vast, met de sleuf ertussen. Je hebt alleen een zaag nodig.
- Gefreesde groef: je freest een groef in de wand, met een bovenfrees langs een geleider of in een mal. Netter, maar je hebt een frees nodig en je haalt materiaal uit de wand.
Latjes of een gefreesde groef?
| Latjes | Gefreesde groef | |
|---|---|---|
| Gereedschap | zaag, nagelpistool of elektrische tacker, eventueel lijm | bovenfrees met geleider of mal |
| Wand | blijft heel; de latjes kosten binnen 2 × (lat + speling) breedte | groef hooguit een derde van de wanddikte diep |
| Bakbreedte bij vak 414 mm | 400 mm | 412 mm |
| Slijt de sleuf? | latjes kun je vervangen, als ze niet gelijmd zijn | de groef zit in de wand zelf |
| Zichtbaar | latjes zichtbaar als je de lade uittrekt | alleen de groef |
Voor een groef geldt: frees hooguit een derde van de wanddikte uit. HolzWerken houdt die grens aan voor een gegroefde ladezijde (HolzWerken), en in een breektest in 3/4 inch multiplex hield een groef van een derde (1/4 inch) beter dan een diepere (Highland Woodworking). In plaat van 18 mm is dat 6 mm. Zaaglab waarschuwt als je dieper gaat, en meldt een fout boven de halve wanddikte. De groef wordt zo hoog als de sleuf (bodem + 1 mm); is je frees smaller, frees hem dan in twee gangen.
De maten, uitgerekend
Alles volgt uit drie keuzes: de dikte van je bodemplaat, de dikte van de latjes en hoeveel ruimte je de bodem geeft. Het voorbeeld hieronder is de ladekast achter de knop op deze pagina: 450 breed, 800 hoog en 500 diep, van 18 mm multiplex, met vier laden en een bodem van 6 mm.
| Maat | Regel | In het voorbeeld |
|---|---|---|
| Sleufhoogte | bodemdikte + speling in de sleuf | 6 + 1 = 7 mm |
| Sleufdiepte | dikte van de latjes | 6 mm |
| Ladebodem, breedte | vakbreedte − 2 × zijspeling | 414 − 2 = 412 mm |
| Bak, breedte | vakbreedte − 2 × (latdikte + zijspeling) | 414 − 14 = 400 mm |
| Bodem steekt uit | per kant, voorbij de bakzijde | 6 mm |
| Onderkant sleuf | boven de onderkant van elke ladeopening | 30 mm |
| Bakzijde, hoogte | opening − (onderkant sleuf + bodem + 6 mm ruimte boven de bak) | 188,75 − 42 = 146,8 mm |
Meet de echte dikte van je bodemplaat voordat je de sleuf maakt: de sleuf moet passen op de plaat die je hebt, niet op het getal op het etiket. Een bodem van 6 mm multiplex vind je bij de bouwmarkt, bijvoorbeeld populieren multiplex 6 mm bij Praxis. Zaag de latjes uit dezelfde plaat, dan heb je één plaat voor bodems en latjes.
Omdat elke lade zijn sleuf op dezelfde hoogte in zijn opening heeft, liggen de sleuven bij gelijke laden op een vast raster en kun je de bakken onderling wisselen (met front alleen als de fronten even hoog zijn).
Dit rekent Zaaglab voor je uit. Kies in de kastontwerper bij Geleidertype de knop Hout en bij Sleuf Latjes of Gefreesd. De zaaglijst krijgt de bredere bodems, de lagere bakzijden en elk latje als Geleidelat, met de juiste hoogte per latje. Bij de lade staat per sleuf van welke tot welke hoogte hij loopt, gemeten vanaf de vakbodem, en de bouwhandleiding zet de latjes van onder naar boven op de losse zijwand. Open het voorbeeld →
Stap voor stap: lade met latjes
- Zaag alles in één keer. Zijwanden, bodem en kap van de kast, per lade de bak en de bredere bodem, en de latjes. Houd de latjes bij elkaar per wand: ze hebben verschillende hoogtes.
- Zet de latjes op de losse zijwand, voordat je de kast in elkaar zet: plat op de werkbank gaat het makkelijker. Meet vanaf de bovenkant van de kastbodem, niet vanaf de onderrand van de zijwand, of volg de maten uit de bouwhandleiding. Werk van onder naar boven. Zet de latjes vast met nietjes, brads of schroeven; lijm maakt ze steviger, maar gelijmde latjes krijg je later niet netjes los. Leg tussen twee latjes een afstandsstuk zo hoog als de sleuf, dan blijven ze evenwijdig en op gelijke afstand (Sawdust Girl; Fine Woodworking). Controleer elke sleuf met een reststrook van de bodemplaat: die moet er zonder klemmen in schuiven.
- Kies de juiste nietjes of brads. Voor 18 mm heb je een nagelpistool of elektrische tacker nodig; een handtacker zoals de Rapid R34 schiet nietjes van hooguit 14 mm (productblad). Vuistregel van nagelfabrikant Rapid: drie keer de dikte van wat je vastzet. Bij een latje van 6 mm is dat 18 mm, en op een wand van 18 mm blijft er dan 6 mm hout over tot de buitenkant: de punt komt er niet door.
- Zet de kast in elkaar en controleer of de wanden evenwijdig staan. Staat een wand scheef, dan klemt de lade achterin of rammelt hij voorin.
- Bouw de bak en lijm en niet de bodem onder de bak. Leg aan beide kanten een afstandshoutje tegen de bak, zodat de bodem links en rechts even ver uitsteekt.
- Smeer en schuif in. Wrijf de sleuven en de randen van de bodem in met paraffine of een kaars (holzwerken.de; Woodgears) en schuif de lade erin. Geen olie: die wordt na verloop van tijd kleverig (Woodgears).
- Zet de fronten en stel de voegen rondom gelijk.
Is je kast van melamine of gecoat spaanplaat? Houtlijm is gemaakt voor hout; voor een kunststof toplaag bestaat aparte lijm (Titebond Melamine; Ponal Lackleim). Eenvoudiger: schroef de latjes daar vast in plaats van ze te lijmen, met verzonken schroeven: tussen latje en bakzijde zit maar 1 mm, en een uitstekende kop schuurt tegen de bak.
Welk hout voor de latjes?
Hout op hout slijt, dus het loopvlak bepaalt hoe lang de lade soepel blijft lopen. Weinig poreus hardhout zoals beuk, esdoorn of peer werkt het best: hardhout op hardhout loopt lichter en slijt minder (holzwerken.de). Latjes uit dezelfde plaat als de bodem zijn het makkelijkst: één plaat, geen extra hout. Voor een werkplaatskast met lichte spullen is dat een praktische keuze, maar er is geen bron die zegt hoe lang zulke stroken meegaan. Wil je de latjes later kunnen vervangen, zet ze dan alleen met nietjes of schroeven vast, zonder lijm.
Hoe ver trekt de lade uit?
Ongeveer twee derde. Een derde van de lade hoort in de geleiding te blijven. Trek je verder, dan werkt de lade als een hefboom op het laatste stukje lat en kunnen de houtvezels afschuiven (HolzWerken). Helemaal uittrekken lukt met hout niet: de lade zakt en kan eruit vallen (Popular Woodworking). Daarvoor heb je een volledig uittrekbare metalen geleider nodig, zoals een kogelgeleider.
Een houten geleiding heeft van zichzelf geen eindstop. In een kast met een regel boven elke lade kun je een draaiblokje achter op de bak schroeven: een hardhouten blokje van ongeveer 13 × 19 × 51 mm met één schroef door een gat op 19 mm van één eind. Plat gedraaid schuif je de lade erin, rechtop stoot het tegen de regel (This Old House). Heeft je kast geen regels tussen de laden, zoals de meeste plaatkasten, dan heeft het blokje niets om tegen te stoten. Houd daar zelf de twee derde aan, en weet dat een volle lade er dan helemaal uit kan vallen: let op je voeten en op kinderen.
Wanneer toch een metalen geleider?
- Zware inhoud. Bij zware belasting raadt Bosch metalen geleiders aan (Bosch DIY), en er is geen betrouwbaar draagvermogen in kilo's bekend voor een houten geleiding. Gebruik hem voor lichte spullen: gereedschap in een werkplaatskast, papier, kleding.
- De lade moet helemaal open. Hout trekt ongeveer twee derde uit.
- Brede, ondiepe laden. Een lade die veel breder is dan diep, draait bij het trekken scheef en klemt; bij twee keer zo breed als diep is dat nauwelijks te voorkomen (HolzWerken). Hoe breder de lade ten opzichte van de diepte, hoe groter die kans. Zaaglab meldt het als je lade breder is dan diep.
- Vochtige ruimtes. Hout zwelt als het vocht opneemt (holzwerken.de), en een houten geleiding heeft maar weinig speling. Vuistregel: bij wisselend vocht, zoals in een badkamer, kies je een kogelgeleider.
Twijfel je tussen de soorten metalen geleiders? In Ladekast op maat staat wat een zij-, onderbouw- en rolgeleider met je bakmaat doet.
Video: laden maken in de kastontwerper
Deze video uit de kastreeks gaat over laden in het algemeen: het aantal laden, de verdeling en hoe de ladebodem in een groef komt. De geleidertypes die hij laat zien zijn metaal; de houten geleiding kies je op dezelfde plek, met de knop Hout.
Veelgestelde vragen
Kan een lade zonder geleider?
Ja, voor lichte inhoud. Maak de ladebodem breder dan de bak en laat hem aan beide kanten in een sleuf in de kastwand lopen. Die sleuf maak je met twee latjes op de wand, of je freest een groef. Er komt geen metaal aan te pas.
Hoe ver trekt een lade met houten geleiding uit?
Ongeveer twee derde. Een derde van de lade hoort in de geleiding te blijven; trek je verder, dan zet de hefboom zoveel kracht op de lat dat de houtvezels kunnen afschuiven. Helemaal uittrekken lukt met hout niet; daarvoor heb je een volledig uittrekbare metalen geleider nodig, zoals een kogelgeleider.
Waarmee smeer je een houten ladegeleiding?
Met paraffine of een kaars: wrijf de sleuven en de randen van de bodem in. Geen olie, want die wordt na verloop van tijd kleverig.
Hoe diep mag een groef in de kastwand zijn?
Hooguit een derde van de wanddikte, dus maximaal 6 mm in een wand van 18 mm. Dieper verzwakt de wand. Met latjes heb je dit probleem niet, omdat je niets uit de wand haalt.
Welk hout gebruik je voor de latjes?
Weinig poreus hardhout zoals beuk, esdoorn of peer slijt het minst. Een strook uit dezelfde plaat als de ladebodem is het makkelijkst en werkt voor lichte inhoud, maar hout op hout slijt altijd: zet de latjes zo vast dat je ze later kunt vervangen.
Wanneer kies je toch een metalen geleider?
Bij zware inhoud, als de lade helemaal open moet, als de lade veel breder is dan diep, en in een vochtige ruimte zoals een badkamer. Hout zwelt bij vocht, dus daar is een kogelgeleider de verstandige keuze.
Bronnen: HolzWerken, Nutleisten als Führungen; HolzWerken, Breite Schubkästen klemmen gern; holzwerken.de, Laufleisten; Woodgears, wooden drawers; Popular Woodworking, 3 kinds of drawer slides; Highland Woodworking, ideal dado depth; This Old House, Fixing falling drawers; Fine Woodworking, Tips for drawer runners; Sawdust Girl, wood drawer runners; Titebond Melamine Glue; Ponal Lackleim, technisch blad; Rapid, brad length; Bosch DIY, lade maken.